Zənglər
Saxta bank zənglərini tanıyın.
Bank əməkdaşı kart, PIN, CVV və ya birdəfəlik kod istəməz. Şübhəli zəngi dayandırın və bankın rəsmi nömrəsinə özünüz zəng edin.
Kiber təhlükəsizlik. Sadə və aydın.
Rəqəmsal dünyada daha təhlükəsiz olun.
Kiber cinayətləri tanımaq, riskləri azaltmaq və hadisə zamanı düzgün addım atmaq üçün praktik məlumat və istiqamətləndirmə.
Gündəlik risklər
Təhlükəni tanımaq müdafiənin ilk addımıdır.
Ən çox rast gəlinən üsulları bilin. Şübhəli vəziyyətdə tələsməyin, məlumatlarınızı paylaşmayın və rəsmi mənbəyə özünüz müraciət edin.
Keçidlər
Fişinqə keçid verməyin.
Çatdırılma, cərimə, uduş və hesab bloklanması adı ilə gələn keçidi açmazdan əvvəl domeni və göndərəni yoxlayın.
Hesablar
Girişinizi qoruyun.
Hər hesab üçün fərqli parol yaradın, iki mərhələli doğrulamanı aktiv edin və tanımadığınız sessiyaları bağlayın.
Ödənişlər
Şübhəli əməliyyatda gözləməyin.
Tanımadığınız ödəniş gördükdə kartı bloklayın, banka məlumat verin və əməliyyat sübutlarını saxlayın.
Cinayət üsulları
Hadisənin necə baş verdiyini anlayın.
Aşağıdakı izahlar maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Cinayətin hüquqi tövsifi konkret hadisənin hallarına əsasən müəyyən edilir.
7 üsul
Oğurluğun üsulları
Kart məlumatlarının və ya kartın ələ keçirilməsi nəticəsində vəsaitin sahibinin iradəsi olmadan çıxarılması halları.
01Kredit verilməsinə kömək edəcəyi vədi ilə+
Şəxs kreditin təsdiqlənməsi, limitin artırılması və ya sənədləşmə adı ilə kart məlumatlarını və təsdiq kodunu istəyir. Bu məlumatlardan kart sahibinin xəbəri olmadan pul çıxarmaq üçün istifadə oluna bilər.
Qorunma: Kredit üçün yalnız bankın rəsmi kanallarına müraciət edin. Kartın tam nömrəsini, CVV-ni və birdəfəlik kodu paylaşmayın.
02Sosial şəbəkələrdə saxta keçidlər vasitəsilə kart məlumatlarını əldə etməklə+
Bank, ödəniş, çatdırılma və ya elan platformasına bənzədilmiş saxta səhifə göndərilir. Daxil edilən kart məlumatları birbaşa cinayətkarın əlinə keçir.
Qorunma: Keçidi açmazdan əvvəl domeni yoxlayın. Kart məlumatlarını mesajla göndərilən səhifəyə daxil etməyin.
03Oğurlanmış və ya itirilmiş kartdan+
Tapılmış və ya oğurlanmış kartdan təmassız ödəniş, onlayn alış və bəzi hallarda PIN məlum olduqda nağdlaşdırma üçün istifadə edilə bilər.
Qorunma: Kart itən kimi mobil tətbiqdən bloklayın, banka xəbər verin və tanımadığınız əməliyyatlara etiraz edin.
04Özünü bank əməkdaşı kimi təqdim edib kart məlumatlarını əldə etməklə+
Zəng edən şəxs kartın bloklanması, şübhəli əməliyyat və ya hesabın qorunması bəhanəsi ilə məxfi məlumatları tələb edir.
Qorunma: Danışığı dayandırın və kartın üzərində göstərilən rəsmi nömrəyə özünüz zəng edin. Bank əməkdaşı PIN, CVV və təsdiq kodu istəməz.
05Digər üsulla kart məlumatlarını əldə etməklə+
Kart məlumatları etibarsız cihaz, zərərli proqram, saxta xidmət, üçüncü şəxslə paylaşma və ya kartın şəklinin ələ keçirilməsi kimi müxtəlif yollarla əldə oluna bilər.
Qorunma: Kart məlumatlarını açıq saxlamayın, etibarlı cihazdan istifadə edin, əməliyyat bildirişlərini aktivləşdirin və limitləri nəzarətdə saxlayın.
06Bankomatdan pul çıxarılmasına köməklik adı ilə+
Bankomat yanında kömək təklif edən şəxs PIN-i öyrənə, kartı dəyişdirə və ya əməliyyata müdaxilə edərək pulunuzu ələ keçirə bilər.
Qorunma: Tanımadığınız şəxsin köməyini qəbul etməyin. Problem yaranarsa kartı götürün və bankın rəsmi dəstək xətti ilə əlaqə saxlayın.
07Alış-veriş səhifəsindəki elanla bağlı kart məlumatlarını əldə etməklə+
Saxta alıcı ödəniş və ya kuryer sifarişi bəhanəsi ilə satıcıya keçid göndərir və kart məlumatlarını daxil etməsini istəyir.
Qorunma: Pul qəbul etmək üçün CVV, PIN və SMS kodu lazım deyil. Ödənişi yalnız platformanın rəsmi sistemi və ya bank hesabı üzərindən qəbul edin.
21 üsul
Dələduzluğun üsulları
Yalan vəd, saxta kimlik və ya etibardan sui-istifadə etməklə şəxsin pul verməyə və ya köçürmə etməyə sövq edilməsi halları.
01Alış-veriş səhifəsində əşya və s. satacağı vədi ilə+
Mövcud olmayan və ya başqasına aid məhsulun şəkli yerləşdirilir, əvvəlcədən ödəniş alındıqdan sonra əlaqə kəsilir.
Qorunma: Satıcının tarixçəsini yoxlayın, məhsulu görmədən tam ödəniş etməyin və platformadan kənar ödəniş tələbinə ehtiyatla yanaşın.
02Kredit verəcəyi vədi ilə+
Aşağı faizli və sənədsiz kredit vəd edilərək komissiya, sığorta, aktivləşdirmə və ya xidmət haqqı tələb olunur.
Qorunma: Lisenziyasız şəxslərə ilkin ödəniş etməyin. Kredit şərtlərini bankın və ya maliyyə təşkilatının rəsmi kanalından yoxlayın.
03Lotereya, qumar oyunları və digərlərində qazanc əldə edəcəyi vədi ilə+
Qarantiyalı uduş, mərc nəticəsi və ya böyük qazanc vəd edilir, iştirak və ya qazancın çıxarılması üçün əlavə ödənişlər istənilir.
Qorunma: Qarantiyalı qazanc vədinə inanmayın. Uduş əldə etmək üçün əvvəlcədən vergi və ya komissiya ödəməyin.
04Kirayə ev, avtomobil və s. verəcəyi vədi ilə+
Başqasına aid şəkillərlə saxta elan yaradılır və baxış keçirilmədən beh və ya əvvəlcədən kirayə haqqı alınır.
Qorunma: Əmlakı və ya avtomobili yerində görmədən, sahiblik və müqavilə məlumatlarını yoxlamadan ödəniş etməyin.
05İşə düzəldəcəyi vədi ilə+
Yüksək maaşlı iş vəd edilərək qeydiyyat, sənədləşmə, təlim, forma və ya işə qəbul haqqı tələb olunur.
Qorunma: Şirkətin mövcudluğunu və elanı rəsmi mənbədən yoxlayın. İşə qəbul üçün şəxsi karta pul köçürməyin.
06Özünü tanışı kimi təqdim etməklə+
Oğurlanmış hesabdan və ya yeni nömrədən yaxın şəxs kimi yazılaraq təcili pul istənilir.
Qorunma: Pul göndərməzdən əvvəl həmin şəxslə əvvəlcədən bildiyiniz nömrə vasitəsilə danışın və kimliyini təsdiqləyin.
07Telefon satacağı vədi ilə+
Bazar qiymətindən xeyli ucuz telefon təklif edilir, beh və ya tam ödəniş alındıqdan sonra məhsul göndərilmir.
Qorunma: Telefonu, IMEI-ni və satıcını yoxlayın. Görüş və yoxlama mümkün deyilsə, əvvəlcədən ödəniş etməyin.
08Avtomobil satacağı vədi ilə+
Mövcud olmayan, girovda olan və ya başqasına məxsus avtomobil üçün beh və rəsmiləşdirmə xərci tələb olunur.
Qorunma: Avtomobili və sənədləri rəsmi qaydada yoxlamadan beh verməyin. Ödənişi rəsmiləşdirmə ilə eyni vaxtda edin.
09İnvestisiya etməklə qazanc əldə edəcəyi vədi ilə+
Qısa müddətdə yüksək və risksiz gəlir vəd edilərək pul yatırılması tələb olunur; əvvəlki ödənişlər bəzən yeni iştirakçıların pulu ilə qaytarılır.
Qorunma: Lisenziyanı, şirkəti və riskləri yoxlayın. Qarantiyalı yüksək gəlir, təcili qərar və dost dəvəti tələbi ciddi risk əlamətidir.
10Özünü dövlət qurumunun əməkdaşı kimi təqdim etməklə+
Cərimə, araşdırma, sənəd, növbə və ya problemin həlli bəhanəsi ilə pul tələb olunur və vəzifəli şəxs görüntüsü yaradılır.
Qorunma: Şəxsin məlumatını qeyd edin və qurumun rəsmi nömrəsi ilə yoxlayın. Şəxsi karta və ya naməlum hesaba ödəniş etməyin.
11Geyim satacağı vədi ilə+
Saxta mağaza səhifəsində geyim təklif olunur, ödəniş alındıqdan sonra məhsul göndərilmir və ya elandakı məhsuldan fərqli mal göndərilir.
Qorunma: Səhifənin yaradılma tarixini, real müştəri rəylərini və geri qaytarma şərtlərini yoxlayın. Təhlükəsiz ödəniş üsulunu seçin.
12Fala baxacağı adı ilə+
Qorxu və emosional təsir yaradılaraq fal, ritual və problemin həlli adı ilə təkrar ödənişlər tələb olunur.
Qorunma: Təhdid, qorxutma və davamlı pul tələbi olduqda ödənişi dayandırın, yazışmaları saxlayın və yaxınınızla məsləhətləşin.
13Avtomobil ehtiyat hissələri satacağı vədi ilə+
Tapılması çətin hissə münasib qiymətə təklif edilir, beh alındıqdan sonra hissə göndərilmir və ya uyğun olmayan məhsul göndərilir.
Qorunma: Hissənin kodunu, satıcının ünvanını və məhsulun real görüntüsünü yoxlayın. Təhlükəsiz çatdırılma və ödəniş seçin.
14Özünü bank əməkdaşı kimi təqdim etməklə+
Saxta bank əməkdaşı hesabı qorumaq, krediti bağlamaq və ya şübhəli əməliyyatı ləğv etmək adı ilə şəxsi pul köçürməyə inandırır.
Qorunma: Zəng zamanı heç bir köçürmə etməyin. Danışığı dayandırıb bankın rəsmi nömrəsinə özünüz zəng edin.
15Sosial yardım düzəldəcəyi vədi ilə+
Müavinət, yardım və ya güzəştin rəsmiləşdirilməsi vəd edilərək xidmət haqqı və şəxsi məlumatlar tələb olunur.
Qorunma: Sosial ödənişlər barədə məlumatı yalnız rəsmi dövlət xidmətlərindən yoxlayın. Vasitəçiyə pul göndərməyin.
16TikTok sosial şəbəkəsində jeton satacağı vədi ilə+
Rəsmi qiymətdən ucuz jeton vəd edilir, ödəniş şəxsi karta alınır, lakin jeton hesaba əlavə olunmur.
Qorunma: Jetonu yalnız tətbiqin rəsmi ödəniş sistemi ilə alın. Hesab şifrəsini və təsdiq kodunu paylaşmayın.
17Mebel satacağı vədi ilə+
Hazır və ya sifarişlə mebel üçün beh alınır, sonradan məhsul hazırlanmır, çatdırılmır və ya əlaqə kəsilir.
Qorunma: Satıcının ünvanını və əvvəlki işlərini yoxlayın, ölçü və müddəti müqavilədə göstərin, ödənişi mərhələli edin.
18Qızıl satacağı vədi ilə+
Saxta, aşağı əyarlı və ya mövcud olmayan qızıl münasib qiymətə təklif edilərək əvvəlcədən ödəniş alınır.
Qorunma: Məmulatı sertifikatlı satış yerində yoxlatdırın, əyarı təsdiqləmədən və məhsulu görmədən pul ödəməyin.
19Avtomobili sığorta edəcəyi vədi ilə+
Saxta sığorta sənədi və ya münasib qiymət vəd edilərək ödəniş alınır, lakin etibarlı sığorta müqaviləsi yaradılmır.
Qorunma: Sığortaçının və vasitəçinin səlahiyyətini yoxlayın, müqavilənin sistemdə aktiv olduğunu təsdiqləyin.
20Taksi sifariş edərək əlavə ödənişlər etdirməklə+
Sifariş zamanı yanlış ödəniş, əlavə xidmət, geri qaytarma və ya təsdiq bəhanəsi ilə sürücü və ya sərnişindən pul tələb olunur.
Qorunma: Ödənişi tətbiqdən kənara çıxarmayın. Dəyişiklik və geri qaytarma tələblərini tətbiqin dəstək xidməti ilə yoxlayın.
21Mobil nömrə satacağı vədi ilə+
Xüsusi və ya münasib nömrə təklif edilir, ödəniş alındıqdan sonra nömrə təqdim edilmir və ya rəsmiləşdirilə bilmir.
Qorunma: Nömrənin mövcudluğunu mobil operatorun rəsmi kanalından yoxlayın və rəsmiləşdirmədən əvvəl ödəniş etməyin.
Xidmətlər
Mürəkkəb problemi aydınlaşdıran yanaşma.
Xidmətlər yalnız müdafiə, maarifləndirmə və qanuni istiqamətləndirmə çərçivəsində təqdim olunur.
Risk konsultasiyası
Fərdi istifadəçi və kiçik biznes üçün mövcud rəqəmsal risklərin sadə dildə qiymətləndirilməsi.
İlkin istiqamətləndirmə
Hesab, cihaz və ya kartla bağlı hadisədən sonra atılacaq təhlükəsiz ilk addımların müəyyənləşdirilməsi.
Maarifləndirmə
Fişinq, sosial mühəndislik, parol təhlükəsizliyi və rəqəmsal gigiyena üzrə praktik məlumatlandırma.
Əlaqə
Sizə uyğun üsulu seçin.
Məxfi parol, PIN, CVV və birdəfəlik təsdiq kodlarını heç vaxt paylaşmayın.